Kako napisati sekciju Metod: vodič po APA 7 standardu

# Kako napisati sekciju Metod: vodič po APA 7 standardu

Sekcija Metod je dio naučnog rada koji čitaoci najčešće preskaču, a recenzenti najdetaljnije čitaju. Dobro napisana metodologija omogućava drugima da razumiju kako ste prikupili i analizirali podatke, da procijene validnost vaših zaključaka, i eventualno da ponove istraživanje. Loše napisana metodologija je čest razlog za odbijanje rukopisa.

APA 7 standard propisuje jasnu strukturu sekcije Metod sa četiri podsekcije: Učesnici, Instrumenti, Procedura i Analiza podataka. Hajde da prođemo kroz svaku.

Učesnici (Participants)

Ova podsekcija opisuje ko je učestvovao u istraživanju i kako su regrutovani. Po APA 7, morate prijaviti:

Obavezni podaci:

• •Ukupan broj učesnika (N)
• •Polna struktura (broj i procenat)
• •Starost: aritmetička sredina (M) i standardna devijacija (SD), i/ili raspon
• •Način regrutovanja (kako ste došli do ispitanika)
• •Kriterijumi za uključivanje i isključivanje
• •Procenat odustajanja (attrition rate) i razlozi, ako je primjenjivo

Poželjni podaci (zavisno od konteksta):

• •Obrazovni nivo
• •Etnicitet ili nacionalnost (ako je relevantno za istraživačko pitanje)
• •Socioekonomski status
• •Klinička dijagnoza (kod kliničkih uzoraka)

Primjer kako to izgleda u tekstu:

U istraživanju je učestvovalo 243 studenta Filozofskog fakulteta u Novom Sadu (168 žena, 75 muškaraca; Mstarost = 21.4, SD = 1.8, raspon: 19-27). Učesnici su regrutovani putem oglasa na univerzitetskoj platformi za istraživanja. Kriterijumi za uključivanje bili su: upisan status studenta i starost od 18 ili više godina. Isključeni su studenti koji nisu završili više od 50% upitnika (n = 12), čime je konačni uzorak iznosio N = 231.

Obratite pažnju na nekoliko detalja: polna struktura je data brojem i onda se čitalac može sam snaći za procente, starost uključuje M, SD i raspon, objašnjeno je odakle su ispitanici, a razlog za isključivanje je transparentno naveden.

Instrumenti (Instruments / Measures)

Za svaki mjerni instrument koji ste koristili, APA 7 zahtijeva:

1. Naziv instrumenta (puni naziv i skraćenica)
2. Autor/i i godina originalne publikacije
3. Broj stavki i format odgovaranja
4. Primjer stavke (opcionalno, ali preporučljivo)
5. Pouzdanost u vašem uzorku

Taj posljednji podatak je ključan i ujedno najčešći propust. Više o tome u sekciji o najčešćoj grešci.

Evo kako to izgleda za jedan instrument:

Zadovoljstvo studiranjem mjereno je Skalom akademskog zadovoljstva (Academic Satisfaction Scale; Lent et al., 2005). Skala sadrži 7 stavki na petostepenom Likert formatu (1 = uopšte se ne slažem, 5 = u potpunosti se slažem). Primjer stavke: „Zadovoljan/na sam kvalitetom nastave na svom fakultetu." Interna konzistentnost skale u ovom uzorku bila je zadovoljavajuća (α = .84).

Ako ste koristili adaptiranu verziju instrumenta (prevedenu ili modifikovanu), obavezno navedite i ko je uradio adaptaciju i proces adaptacije. Ako ste sami konstruisali instrument, opišite proces konstrukcije, pilot testiranje i početne psihometrijske karakteristike.

Za detaljno objašnjenje kako se računa i interpretira Cronbach alpha, pogledajte tekst o pouzdanosti skale i Cronbach alpha koeficijentu.

Procedura (Procedure)

Procedura opisuje tok istraživanja od početka do kraja, hronološkim redom. Čitalac treba da može da zamisli tačno šta se dešavalo. Uključite:

• •Kako su ispitanici pristupili istraživanju (onlajn link, laboratorija, učionica)
• •Informisani pristanak (da li su potpisali, šta je sadržavao)
• •Redoslijed primjene instrumenata
• •Koliko je otprilike trajalo popunjavanje
• •Da li je bila obezbjeđena anonimnost ili povjerljivost
• •Odobrenje etičke komisije (naziv komisije i broj odobrenja)
• •Period prikupljanja podataka

Primjer:

Podaci su prikupljeni putem onlajn upitnika tokom novembra i decembra 2025. godine. Učesnici su pristupili istraživanju klikom na link distribuiran putem univerzitetske mejling liste. Na prvoj stranici prikazano je obavještenje o istraživanju sa informacijama o cilju studije, anonimnosti podataka i pravu na odustajanje bez posljedica. Učesnici su dali informisani pristanak klikom na dugme „Slažem se i želim da učestvujem". Upitnik se sastojao od tri dijela: sociodemografski podaci (2 min), Skala akademskog zadovoljstva (3 min), i Upitnik motivacije za učenje (5 min). Ukupno trajanje popunjavanja iznosilo je u prosjeku 10 minuta. Istraživanje je odobreno od strane Etičke komisije Filozofskog fakulteta u Novom Sadu (br. odobrenja: 2025-0147).

Analiza podataka (Data Analysis)

Ova podsekcija objašnjava koje statističke metode ste koristili i zašto. Treba da uključi:

• •Softver koji ste koristili (sa verzijom)
• •Preliminarne analize: provjera pretpostavki, tretman nedostajućih podataka, detekcija autlajera
• •Glavne analize: koji testovi i zašto baš ti
• •Nivo značajnosti (obično α = .05)

Primjer:

Statistička analiza sprovedena je u programu R (verzija 4.3.2). Prije glavnih analiza provjerene su pretpostavke normalnosti distribucije (Shapiro-Wilk test) i homogenosti varijansi (Leveneov test). Nedostajući podaci (2.1% ukupnih odgovora) tretirani su listwise deletion metodom. Za ispitivanje razlika u akademskom zadovoljstvu između studenata četiri fakulteta korišćena je jednosmjerna ANOVA sa Tukey post-hoc testom. Za ispitivanje povezanosti motivacije i zadovoljstva korišćen je Pearsonov koeficijent korelacije. Nivo statističke značajnosti postavljen je na α = .05.

Ako ste koristili t-test za upoređivanje dvije grupe, navedite koji tip (za nezavisne ili zavisne uzorke) i zašto. Ako ste koristili ANOVA za tri ili više grupa, objasnite izbor post-hoc testa.

Konkretan primjer kompletne sekcije Metod

Ovo je primjer kako izgleda kompletna sekcija Metod za jedno fiktivno istraživanje. Koristi sve četiri podsekcije i poštuje APA 7 format.

---

Metod

#### Učesnici

U istraživanju je učestvovalo 312 studenata sa četiri fakulteta Univerziteta u Novom Sadu: Filozofskog (n = 82), Pravnog (n = 76), Medicinskog (n = 79) i Fakulteta tehničkih nauka (n = 75). Uzorak je činilo 198 žena (63.5%) i 114 muškaraca (36.5%), starosti od 19 do 28 godina (M = 21.7, SD = 2.1). Učesnici su regrutovani putem oglasa na fakultetskim oglasnim tablama i društvenim mrežama u periodu od oktobra do decembra 2025. godine. Kriterijum za uključivanje bio je aktivan status studenta na jednom od četiri ciljana fakulteta. Ukupno je 29 učesnika isključeno iz analiza: 17 zbog nepotpunog popunjavanja upitnika (manje od 80% odgovora) i 12 zbog neuspjeha na stavkama za provjeru pažnje. Konačni uzorak iznosio je N = 283.

#### Instrumenti

Skala akademskog zadovoljstva (Academic Satisfaction Scale; Lent et al., 2005) korišćena je za mjerenje zadovoljstva studiranjem. Skala sadrži 7 stavki na petostepenom Likert formatu (1 = uopšte se ne slažem, 5 = u potpunosti se slažem). Primjer stavke: „Zadovoljan/na sam kvalitetom nastave na svom fakultetu." Interna konzistentnost u ovom uzorku iznosila je α = .84.

Upitnik motivacije za učenje (Academic Motivation Questionnaire; Vallerand et al., 1992) korišćen je za procjenu intrinzičke i ekstrinzičke motivacije. Upitnik sadrži 28 stavki raspoređenih u 7 subskala, sa istim petostepenim formatom odgovaranja. Pouzdanost subskala u ovom uzorku kretala se od α = .71 do α = .89.

Sociodemografski upitnik sadržavao je pitanja o polu, starosti, fakultetu, godini studija i prosječnoj ocjeni.

#### Procedura

Podaci su prikupljeni putem onlajn upitnika kreiranog na platformi Istražimo (istrazimo.rs) u periodu od oktobra do decembra 2025. godine. Učesnici su pristupili istraživanju putem linka distribuiranog na fakultetskim oglasnim tablama i u studentskim grupama na društvenim mrežama. Na početnoj stranici istraživanja prikazan je informisani pristanak koji je sadržavao informacije o cilju istraživanja, anonimnosti podataka, dobrovoljnosti učešća i pravu na odustajanje u bilo kom momentu. Učesnici su prvo popunili sociodemografski upitnik (2 min), zatim Skalu akademskog zadovoljstva (3 min), i na kraju Upitnik motivacije za učenje (8 min). Ukupno trajanje popunjavanja iznosilo je u prosjeku 13 minuta. Istraživanje je odobreno od strane Etičke komisije Filozofskog fakulteta Univerziteta u Novom Sadu (br. 2025-0294).

#### Analiza podataka

Statistička analiza sprovedena je u programu R (verzija 4.3.2) sa paketima psych i car. Prije glavnih analiza provjerene su pretpostavke normalnosti (Shapiro-Wilk test) i homogenosti varijansi (Leveneov test). Za analizu nedostajućih podataka korišćen je Little's MCAR test, koji je pokazao da su podaci nedostajali potpuno slučajno (χ²(24) = 28.41, p = .243). Nedostajući podaci (1.8%) tretirani su metodom višestruke imputacije (5 imputacija).

Za ispitivanje razlika u akademskom zadovoljstvu između studenata četiri fakulteta korišćena je jednosmjerna ANOVA. Kao post-hoc test korišćen je Tukey HSD. Za ispitivanje povezanosti motivacije i zadovoljstva korišćen je Pearsonov koeficijent korelacije. Veličina efekta za ANOVA prijavljena je kao eta-squared (η²), a za korelacije kao koeficijent determinacije (r²). Nivo statističke značajnosti postavljen je na α = .05.

---

Česte greške u sekcijama Metod

Osim najčešće greške o kojoj detaljnije pišemo ispod, evo još nekoliko propusta koji se redovno pojavljuju:

Nedovoljan opis uzorka. Samo „N = 200 studenata" nije dovoljno. Recenzent želi da zna starost, pol, odakle su, kako ste ih našli.

Redoslijed instrumenata nije naveden. Redoslijed primjene može uticati na rezultate (efekat umora, efekat primanja), pa čitalac mora znati kojim redom su ispitanici popunjavali instrumente.

Nejasan tretman nedostajućih podataka. „Nepotpuni upitnici su isključeni" je nedovoljno. Koliko ih je bilo? Koji kriterijum za „nepotpunost" ste koristili? Da li su podaci nedostajali slučajno?

Nedostaje etičko odobrenje. Istraživanja sa ljudskim učesnicima moraju imati odobrenje etičke komisije. Mnogi časopisi neće ni razmotriti rukopis bez ove informacije.

Najčešća greška

Navođenje pouzdanosti iz originalne validacije umjesto iz sopstvenog uzorka.

Ovo je greška koju prave i iskusni istraživači. U sekciji Instrumenti napišu: „Skala ima dobru pouzdanost (α = .87; Lent et al., 2005)." Problem? Ta pouzdanost je dobijena na drugom uzorku, u drugoj zemlji, možda prije 20 godina. Cronbach alpha nije fiksna karakteristika instrumenta. Ona varira od uzorka do uzorka.

APA 7 eksplicitno zahtijeva da prijavite pouzdanost u vašem uzorku. Originalna pouzdanost se može navesti kao referenca, ali mora biti praćena pouzdanošću iz aktuelne studije.

Loše: „Korišćena je Skala akademskog zadovoljstva (Lent et al., 2005) sa pouzdanošću α = .87."

Dobro: „Korišćena je Skala akademskog zadovoljstva (Lent et al., 2005). Autori izvještavaju o visokoj internoj konzistentnosti (α = .87). U ovom uzorku, interna konzistentnost iznosila je α = .84."

Ovo je posebno bitno kada koristite prevedene instrumente, jer adaptacija na drugi jezik može značajno promijeniti psihometrijske karakteristike skale. Pogledajte detaljnije o tome kako se računa i interpretira Cronbach alpha.

Savjeti za pisanje

Budite precizni, ali ne preopširni. Sekcija Metod nije mjesto za elaboraciju teorijskog okvira ili diskusiju o rezultatima. Držite se činjenica: ko, šta, kako, čime.

Koristite prošlo vrijeme. Metod opisuje ono što ste već uradili. „Korišćena je..." umjesto „Koristi se...".

Navedite verziju softvera. „SPSS" nije dovoljno. „IBM SPSS Statistics, verzija 28" je ispravan format.

Opišite etičke aspekte. Informisani pristanak, anonimnost, pravo na odustajanje i odobrenje etičke komisije su obavezni elementi.

Provjerite da li se podsekcije slažu sa rezultatima. Ako u rezultatima prijavljujete ANOVA, u analizi podataka mora biti navedeno da ste planirali ANOVA. Recenzenti to provjeravaju.

Zaključak

Sekcija Metod je temelj kredibiliteta vašeg istraživanja. Precizno opisani učesnici, instrumenti sa pouzdanošću iz vašeg uzorka, detaljna procedura i jasno obrazložen plan analize podataka čine razliku između rada koji prolazi recenziju i rada koji se vraća na doradu.

Ako tek počinjete da pišete svoj prvi naučni rad, ne pokušavajte da osmislite Metod od nule. Pronađite 2-3 publikovana rada sa sličnim dizajnom i koristite ih kao šablon za strukturu i formatiranje.

Istražimo AI može da generiše draft sekcije Metod na osnovu vaše studije, formatiran po APA 7 standardu. Platforma automatski izvlači podatke o uzorku, instrumentima i procedurama, pa dobijete polaznu verziju teksta koju možete dalje dorađivati. Isprobajte.